Dünyanın En Ünlü Saat Kuleleri: 8 Şehir, 8 Hikâye

Kol saatinden önce zamanı herkes için tek bir saat gösterirdi: şehrin meydanındaki kule. Çanların sesi işe başlama saatini, pazarın açılışını, kapıların kapanmasını haber verirdi. Bugün telefonumuz saniyesi saniyesine doğru saati gösterse de bu kuleler hâlâ şehirlerin kalbinde atıyor. Dünyanın en ünlü saat kulelerini ve mekanizmalarının ardındaki hikâyeleri derledik.

1. Big Ben, Londra

Dünyanın en tanınan saat kulesi 1859’da tamamlandı. Asıl adı 2012’den beri Elizabeth Kulesi. “Big Ben” ise aslında kulenin içindeki yaklaşık 13,7 tonluk büyük çanın adı. Saatin mekanizmasını amatör saatçi Edmund Beckett Denison tasarladı ve Edward John Dent yaptı. Denison’ın geliştirdiği çift üç bacaklı yerçekimi eşapmanı, rüzgârın ibrelere yaptığı etkiyi sarkaçtan ayırarak saatin hassasiyetini artırdı.

Big Ben’in ince ayarı bugün bile eski usul yapılıyor: sarkacın üstüne bozuk para eklenip çıkarılıyor. Tek bir peni, saati günde yaklaşık 0,4 saniye hızlandırıyor. Kule 2017–2022 arasında kapsamlı bir restorasyondan geçti.

2. Prag Astronomik Saati (Orloj), Prag

Eski Şehir Belediye Binası’nın cephesindeki Orloj, 1410’da saatçi Kadaňlı Mikuláš ve astronom Jan Šindel tarafından yapıldı. Hâlâ çalışan en eski astronomik saat olarak biliniyor. Kadran yalnızca saati değil, Güneş’in ve Ay’ın gökyüzündeki konumunu da gösteriyor. Her saat başı on iki havarinin figürleri pencerelerde belirip kayboluyor ve meydan bu kısa gösteri için turistlerle doluyor.

3. Zytglogge, Bern

Bern’in sembolü Zytglogge, 13. yüzyılda şehrin batı kapısı olarak inşa edildi. Astronomik saati 1527–1530 arasında Kaspar Brunner yaptı. Saat başlarından birkaç dakika önce horoz ötüyor, ayılar geçit yapıyor ve altın renkli figür çanı çalıyor. Bern’de patent memuru olarak çalışan genç Albert Einstein’ın her gün bu kulenin önünden geçtiği ve zamana dair düşüncelerinin burada şekillendiği anlatılır.

4. Torre dell’Orologio, Venedik

San Marco Meydanı’na bakan saat kulesi 1490’ların sonunda tamamlandı. Mavi ve altın renkli kadranında burçlar ve Ay’ın evreleri yer alıyor. Kulenin tepesinde ise Venediklilerin “Mori” dediği iki bronz figür, beş yüz yılı aşkın süredir dev çanı çekiçle vurarak saati ilan ediyor.

5. Neues Rathaus Glockenspiel, Münih

Münih’in Marienplatz meydanındaki Yeni Belediye Binası’nın kulesinde 1908’den beri bir çan ve figür gösterisi var. 43 çan ve 32 gerçek boyutlu figür, 16. yüzyıldan kalma bir kraliyet düğününü ve fıçıcıların dansını canlandırıyor. Gösteri her gün saat 11.00’de yapılıyor. Mart–ekim arasında 12.00 ve 17.00’de de tekrarlanıyor.

6. Uhrturm, Graz

Avusturya’nın Graz kentinde Schlossberg tepesindeki saat kulesi şehrin simgesi. Bu saati ilginç kılan detay ibreleri: büyük ibre saati, küçük ibre dakikayı gösteriyor. Başlangıçta saat yalnızca akrep ile okunuyordu ve uzaktan görülebilmesi için bu ibre büyük yapılmıştı. Yelkovan sonradan eklenince küçük kaldı.

7. Abraj Al-Bait Saat Kulesi, Mekke

Mekke’deki Kraliyet Saat Kulesi, 2012’de tamamlandığında dünyanın en büyük saat kadranlarına sahip yapısı oldu. Yaklaşık 600 metre yüksekliğindeki kulenin dört yüzündeki kadranlar 43 metre çapında. Geceleri aydınlatılan kadranlar şehrin birçok noktasından görülebiliyor.

8. İzmir Saat Kulesi, İzmir

Konak Meydanı’nın simgesi olan İzmir Saat Kulesi, 1901’de Sultan II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yılı için yapıldı. Fransız mimar Raymond Charles Père’nin tasarladığı kulenin saati Alman İmparatoru II. Wilhelm’in hediyesiydi. Osmanlı’da saat kulelerinin hikâyesini Takiyüddin’den saat kulelerine uzanan yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Saat kuleleri neden hâlâ önemli?

Saat kuleleri, zamanın kişisel bir eşya olmadan önce ortak bir değer olduğunu hatırlatıyor. Şehirler bu kuleleri hem bir mühendislik gösterisi hem de bir prestij simgesi olarak inşa etti. Bugün her biri hem ayakta kalan bir mekanizma hem de bir buluşma noktası. Zamanın nasıl ölçüldüğünü merak ediyorsanız saatin antik çağlardan bugüne tarihini okuyabilirsiniz.

Türkiye’deki saat kuleleri de bu geleneğin önemli bir parçası. Osmanlı’da 19. yüzyılda neredeyse her şehir meydanına yayılan saat kuleleri, modern zaman anlayışının Anadolu’ya gelişini simgeliyor. İzmir Saat Kulesi’nin yanı sıra Dolmabahçe, Yıldız ve Tophane gibi İstanbul’daki saat kulelerinin hikâyesini Takiyüddin’den Saat Kulelerine yazımızda ayrıntılı anlattık.

Kaynak: Kolundanevar editoryal derleme. Görseller: Unsplash.

Bu yazı bağımsız bir editoryal içeriktir; reklam veya sponsorlu içerik değildir. Yazıda adı geçen marka ve modellerden herhangi bir ücret ya da ürün alınmamıştır. Ayrıntılar için: Yayın İlkeleri

Okumaya Devam Edin

• Takiyüddin’den Saat Kulelerine: Osmanlı’da Zamanın Peşinde
• Muvakkithane: Osmanlı’da Saatin Resmî Adresi
• Saati Kim Ayarladı? Greenwich ve Alaturka Saat
• Zamanın Tarihi: Antik Çağlardan Akıllı Saate